AKKOYUNLULAR – Akkoyunlu Devleti ve Özellikleri

Akkoyunlular, 15. yüzyılın başlarında, Anadolu’nun doğusunda güçlü bir Türk devleti kuran Türkmen aşiretidir. Akkoyunlu aşireti Moğolların baskısıyla Karakoyunlularla birlikte Batı Türkeli’nden batıya doğru göç etmişler, 13. yüzyılın sonlarında Fırat ve Dicle ırmaklarının yukarı vadilerine yerleşmişlerdir.

Akkoyunlular, 14. yüzyılın sonlarında Azerbaycan, Harput ve Diyarbakır arasındaki yerlerde bulunmakta idiler. Akkoyunlu devletini 1378 yılında kuran, Kara Yölük Osman Beydir. Kara Yölük Osman Beyi kardeşleri rehine olarak Sivas hükümdarı Kadı Burhaneddin’in yanına bırakmışlardı. O, yaklaşık olarak 11 yıl, Kadı Burhaneddin’in hizmetinde kaldı. Sonra, ona gücenip kuvvetleriyle birlikte çekilip gitti. Kadı Burhaneddin kendisini izledi. Yaptıkları bir çarpışmada, Kara Yölük Osman Bey, onu öldürdü.

Bu gelişmeden sonra Kara Yölük Osman Bey, Timur’un hizmetine girdi. Timur’un Irak ve Suriye seferlerinde, kuvvetleriyle ona öncülük yaptı. Timur’un koruyuculuğunda 1403 yılında Diyarbakır ve çevresinde bir devlet kurdu. Karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf’un saldırılarına ve Memlük devletinin baskısına karşı durmayı başardı. Otuz yıldan fazla hükümdarlık yaptıktan sonra 1435 yılında bir çarpışmada öldü. Kara Yölük Osman Beyin oğulları ve torunları arasında anlaşmazlık çıktı. Akkoyunlular, bu iç savaşlar sırasında Karakoyunluların saldırılarına uğradılar.

1453 yılında Uzun Hasan Bey, Akkoyunluların hükümdarı oldu. Onun zamanında bu devlet güçlü bir duruma geldi.

Uzun Hasan, Trabzon imparatoru David’in yeğeni ile evlendi. Böylece, bu devletin koruyuculuğunu üzerine almış oldu. Osmanlılara karşı düşmanca davranışlarda bulundu. Venediklilerle ilişki kurdu. Karamanoğulları beylerini korudu. Fatih Sultan Mehmet’in Trabzon’u almasını engellemek istediyse de, Osmanlılar, Trabzon imparatorluğuna son verdiler.

Uzun Hasan, daha çok doğuda başarı sağladı. Karakoyunlu devletini yıkarak İran’ı ve Irak’ın doğu taraflarını ülkesine kattı. Başkenti Diyarbakır’ dan Tebriz’e götürdü. Timur’un torunlarından Ebusaid’i yenerek devletinin sınırlarını genişletti. Bağdat’ı aldı, Gürcileri de vergiye bağladı.

Uzun Hasan, bu başarılardan sonra Osmanlılar’ da yenebileceğini sanıyordu ancak hele ki Fatih Sultan Mehmet zamanın bu durum çok zordu. Uzun Hasan, Kendisini Timur gibi görmeye başlamıştı. Öte yandan, doğuda Osmanlıların genişlemesine engel olacak yalnız o vardı. Karamanoğulları ve Venedikliler, güç durumdan kurtulmak için, Uzun Hasan’ı Osmanlılara karşı kışkırtıyorlardı. Bu gibi nedenlerle Uzun Hasan Karamanoğullarına yardım etmek için elli bin kişilik bir kuvveti Anadolu’ya gönderdi. 1472 yılında Tokat ile Kayseri’yi işgal eden bu Akkoyunlu ordusunu, Konya valisi şehzade Mustafa yenilgiye uğrattı.

Bunun üzerine Osmanlı padişahı Fatih Sultan Mehmet, Uzun Hasan’ın düşmanlığına son vermek için yüz bin kişilik bir ordu ile yürüyüşe geçti. 1473 yılındaki Otlukbeli savaşında, Uzun Hasan’ın komutasındaki Akkoyunlu ordusunu yendi. Uzun Hasan, bu yenilgiden sonra, Anadolu’dan elini çekmek zorunda kaldı. 1478 yılında da öldü.

Uzun Hasan, devletin yönetiminde yenilikler yapmış, ülkesini kalkındırmaya çalışmış, bilim adamlarını korumuştur. Uzun Hasan’dan sonra, yerine geçen oğulları ve torunları başarılı olamadılar. İç karışıklıklar yüzünden. Akkoyunlu devleti zayıf düştü. Bu durumdan yararlanan Şah İsmail, 1508 yılında Tebriz’i alarak Akkoyunlular devletine son verdi.

Akkoyunlular Dönemi Mimari Eserler

Mardin – Zeynelbey Türbesi

Tebriz – Hasan Bey’in cami

Diyarbakır – Safa Cami

Mardin – Sultan Kasım Medresesi

Diyarbakır – Şeyh Matar Camii 

Ayrıca Hamza, İbrahim ve Cihangir beylerin zaviye ve medreseler inşa ettirdiği ve yine Bayındır Bey’in Ahlat’ta medrese, imaret, mescid ve bir de hamam inşa ettirdiği bilinmektedir.

KAYNAK: GENEL BİLGİ ANSİKLOPEDİSİ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir