Atmosfer Nedir? Atmosfer Katmanları ve Özellikleri

Atmosfer Nedir? Atmosfer Katmanları ve Özellikleri Nelerdir? Dünya’nın ya da başka bir gezegenin çevresindeki hava ya da gaz katmanlarına atmosfer denir. Dünyanın atmosferi vücudumuza belli bir basınç uygular. Ama, içimizdeki havanın basıncı dıştaki hava basıncını dengelediği için biz bunu fark etmeyiz. Havanın hiç ağırlığı yokmuş gibi gelir, oysa deniz düzeyinde 1 m³ hacmindeki bir hava kütlesinin ağırlığı 1,225 kilogramdır.

Atmosfer Nedir? Atmosfer Katmanları ve Özellikleri

Dünya’yı kuşatan atmosfer yeryüzündeki canlılar için koruyucu bir perdedir. Çünkü geceleri dış uzayın soğuğunu, gündüzleri Güneş’in kavurucu sıcağını önleyerek Dünya’daki sıcaklığın gün boyunca belli sınırlar içinde kalmasını sağlar.

Çevremizdeki ve daha yükseklerdeki atmosfere ilişkin bilgiler hem yerden yapılan gözlemlerle, hem de balonlar, uçaklar, roketler ve Dünya çevresindeki yörüngelerde dolanan yapma uydularla edinilmiştir. Güneş’ten kopan ve yukarı atmosfere girdikleri anda Dünya’nın magnetik alanına yakalanan elektrik yüklü parçacıkların oluşturduğu parlak kutup ışıkları da atmosferin üst sınırının yeryüzünden 500 km yüksekliğe kadar ulaştığını gösterir.

Atmosfer Katmanları ve Özellikleri

Troposfer

Atmosferin en alt bölümüne troposfer denir. Yaşadığımız katman olan troposfer, atmosfer kütlesinin yaklaşık %75’ni kapsar. Meteoroloji olaylar, bulut oluşumu gibi doğal olaylar bu katmanda gerçekleşir.

Troposferde yükseldikçe hem basınç, hem sıcaklık azalır. Örneğin, Everest Dağına çıkan dağcılar, dağın doruklarında hava basıncı azaldığı için yanlarında oksijen tüpü taşırlar. Böylelikle rahat nefes almayı başarırlar.

Birçok enlemde troposferin yüksekliği 8 km kadardır. Ancak ekvatorun üzerinde bu yükseklik 18 kilometreyi bulur. Bu katmanın üst kesimlerindeki sıcaklık -55 derece civarıdır.

Stratosfer

Troposferin üstündeki katmana stratosfer denir. Bu katmanda da yükseklik arttıkça hava giderek seyrekleştiği için, 30 km yükseklikteki atmosfer basıncı deniz düzeyindeki basıncın ancak %1’dir.

Seyreltik havanın direnci düşüktür. Bu nedenle stratosferin alt katmanları jet uçuşları için idealdir. Ancak daha yükseklere çıkılınca jet motorlarının bir itme kuvveti oluşturmasına yetecek hava bulunmaz. Bu yükseltide uçan jetlerde, kabin içindeki hava basıncını deniz düzeyindeki normal hava basıncına eşitleyecek biçimde arttırmak gerekir.

Stratosferde esen sürekli rüzgarların hızı saatte 300 km’yi bulabiliyor. Yolcu uçaklarının rotası da bu rüzgarlardan faydalanacak şekilde belirlenir. Bu katmanda 19 ile 28 km yükseklik arasında bazen sedefsi bulutlar görülse de bunun dışında gökyüzü açık ve bulutsuzdur.

Mezosfer

50 km’nin üstündeki yükseltilerde başlayan ve deniz düzeyinden yaklaşık 80 km yüksekliğe kadar uzanan katmana mezosfer adı verilir.

Atmosfere giren gök taşları bu katmanda yandığı (yıldız kayması olayı) için yeryüzüne fazla gök taşı ulaşamaz. Mezosfer ile termosfer arasından ‘mezopoz’ adı verilen geçiş katmanı bulunur. Ozonosfer ve Kemosfer adında iki kısımdan oluşur.

İyonosfer

50 km üstündeki yükseltilerde başlayan ve deniz düzeyinden yaklaşık 80 km yüksekliğe kadar uzanan katmana mezosfer denir. Yaklaşık 80 kilometreden 500 km yüksekliğe kadar uzanan bu katmanın diğer adı da iyonosfer’dir.

İyonosfer de hava çok seyreltiktir ve gaz molekülleri çok seyrek olarak dağılmıştır. Bu moleküllerin sıcaklığı 180 km yükseklikte 395 dereceye, 320 km yükseklikte ise 700 dereceye kadar ulaşabiliyor.

İyonosfer radyo dalgalarının yayılmasını kolaylaştırdığı için haberleşme açısından büyük önem taşır. Bu katmandaki parçacıklar Güneş’ten gelen ışınların etkisiyle iyonlaşmış, yani elektrik iletkeni haline gelmiştir. Bu nedenle iyonlaşmış parçacıkların en yoğun olduğu katmanlar radyo dalgaları için bir yansıtıcı görevi görür.

KAYNAK: TEMEL BRİTANNİCA ANSİKLOPEDİSİ FOTOĞRAF: PİXABAYANTBİLGİ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir