GÖKTÜRKLER – Göktürk Devleti ve Özellikleri

Göktürk Devleti tarih de resmi olarak Türk adının geçtiği ilk devlettir. Göktürk devleti’nin 1. Göktürk devleti ve 2. Göktürk devleti olarak iki farklı başlık altında incelemek gerekiyor.

1. GÖKTÜRK DEVLETİ(552-659)

Orta Asya’da kurulan ikinci büyük Türk devletidir.

Asya Hunları’ndan sonra Türk boylarını ikinci kez bir bayrak altında toplamıştır.

Başkenti Ötüken olan devletin kurucusu Bumin Kağan’dır. Bumin Kağan, ülkeyi “Doğu”-“Batı” şeklinde ikiye ayırmış ve Batı’nın yönetimini de kardeşi İstemi Yabgu’ya vermiştir. Bu sistem İkili Yönetim sistemidir. Bu sisteme göre ülke, doğu ve batı olarak ikiye ayrılırdı. İkili Teşkilât, İslâm öncesi Türk devletlerinde federal yönetim anlayışı olduğu- nu açıkça göstermektedir.

Devlet Mukan Kağan döneminde en parlak devrini yaşamıştır.

Göktürkler İpek Yolu için ise Çin, Bizans ve Sasanilerle mücadele etmişlerdir. Çin baskısı ve iç karışıklıklar nedeniyle zamanla zayıflayan devlet, 582’de Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrılmış; Doğu Göktürk Devleti 630’da, Batı Göktürk Devleti ise 659’da Çin egemenliğine girmiştir.

KÜRŞAT AYAKLANMASI: 630-680 yılları arasında 50 yıl esaret dönemi yaşayan Türkler bağımsızlık için isyan etmişlerdir. Bunlardan en önemlisi 639 tarihli Kürşad Ayaklanması’dır. 639 yılında gelişen bu bağımsızlık hareketinde, Kürşad ve 39 arkadaşı Çin esaretine son vermek için Çin sarayını basmış, ancak çıkan mücadelede Kürşat ve arkadaşlarının tümü öldürülmüştür.

639’da başlayıp 40 kahraman Türk’ün ölümüyle sonuçlanan Kürşad Ayaklanması, Türk tarihindeki ilk bağımsızlık mücadelesi olarak bilinmektedir.

2. GÖKTÜRK DEVLETİ(682-744)

Kutluk Kağan, gizli bir teşkilât kurarak Göktürkleri bağımsızlık mücadelesi için örgütlemiş ve isyan bağımsızlıkla sonuçlanmıştır. Böylece II. Göktürk (Kutluk) Devleti başkent Ötüken olmak üzere Kutluk Kağan tarafından kurulmuştur. Kutluk Kağan devleti tekrar kurduğu için derleyen, toparlayan anlamına gen İlteriş unvanını almıştır.

Kutluk Kağan yaptığı 46 seferle Çin’i baskı altında tutmuş, bu durumun devlete gerek siyasî gerekse ekonomik anlamda önemli getirileri olmuştur.

Kutluk Kağan, ayrıca danışman olarak Vezir Tonyukuk’u seçmiş, ordu ve diplomasi ile ilgili işlerini ona bırakmıştır. Vezir Tonyukuk, Türk tarihinin ilk veziri kabul edilir.

II. Göktürk Devleti’nde Bilge Kağan devri ise en parlak dönemdir. Dönemin en önemli gelişmelerinden biri 720’de yaşanan Şantan Savaşı’dır. Bu savaşta Bilge Kağan Çin ordusu ve ittifakını dağıtmıştır.

Devletin Bilge Kağan dönemindeki üstünlüğü Kül Tigin zamanında devam etse de, 743 yılında Karluklar, Basmiller ve Uygurlar birleşip Kutluk Devleti’ni yıkmışlardır.

GÖKTÜRKLERİN TÜRK TARİHİ İÇİN ÖNEMİ

Türk adıyla kurulan ilk Türk devletidir.

Yazıyı ilk kez kullanan Türk devletidir.

İlk Türk alfabesini (Göktürk/Orhon Alfabesi) oluşturmuşlardır.

Türklere ait ilk Türkçe yazılı belgeleri (Orhun Kitabeleri) bırakmışlardır.

Türklerde devlet ve millet olma bilincini geliştirmişlerdir.

Çin, Bizans ve Sasanilerle ticarî ilişkilerde bulunmuşlardır.

Ergenekon ve Bozkurt Destanları en önemli sözlü edebiyat eserleridir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir