İLHANLI DEVLETİ

Moğol İmparatoru Cengiz Han’ın torunu Hülagu han tarafından kurulan devlet. Cengiz Han’ın ölümünden sonra geniş arazilere yayılmış olan imparatorluk parçalanmaya başladı.

Torunlarından Mengü Han kardeşi Hülagu’yu Batı Asya’daki Moğol istilasını yeniden başlatmak ve sağlamlaştırmak adına görevlendirdi. Bu dönemde İslam dünyasının büyük kısmı Moğol kontrolünden çıkınca Hülagu batıya hareket etti yol boyunca çoğu devlete son verdi ve yakıp yıktı. 1256 yılında Azerbaycan’daki İsmailiyye Devleti’nin son hükümdarı olan Rükneddin’i öldürdü.

Daha sonra Irak’ta karşılaştığı Halife ordusunu bozguna uğrattı ve Abbasilerin son Bağdat Halifesi El-Mu’tasım’ı katlettirdi. Bağdat sokaklarında günlerce kan döküldü, nehirlere atılan kitaplar nehrin rengini değiştirdi. Günlerce mürekkep aktı.

Hülagu daha sonra 1260 yılında Suriye’ye doğru ilerledi ancak Filistin’de Ayn-Calut mevkiinde karşılaştığı Mısır Memlükleri tarafından bozguna uğratıldı. Neticede Hülagu , büyük han adına İran, Irak, Kafkasya ve Anadolu’yu içine alan bölgelerin hükümdarı oldu. Büyük hana bağlı anlamına gelen İl-Han ünvanını aldı.

İlhanlı Devleti böylece Hülagu Han tarafından kesin olarak kurulmuş oldu. Ancak Hülagu’nun acımasız bir İslam düşmanı olması ve yaklaşık 800.000 Müslümanı katletmesi kendisine karşı olanların sayısını arttırdı. Bunların başında Memlükler ve Altınordu Devleti geliyordu. İlhanlılara karşı Memlükler ve Altınordu Devleti ittifak kurdular. Buna karşılık İlhanlı Devleti’de Doğu Akdeniz’deki Haçlı şehirleri Kilikya Ermenileri ile Osmanlıya karşı ittifak kurmaya çalıştılar. Hülagu’nun eşi Dokuz hatun bir Hristiyan’dı. İlhanlılar’da Budizm ve Hristiyanlığa meyilliydiler.

İlhanlılar, Hulagu ve ondan sonra gelen hükümdarlar zamanında İran, Irak ve Güney Kafkasya ile birlikte Türkiye Selçuklularının hakim olduğu topraklara sahip oldular. 1292 yılında Çin’de bulunan Moğol Hükümdarı Kübilay Han ölünce aralarındaki bağlar gevşedi. Gazan Mahmud Han zamanında ise İlhanlılar İslamlaşmaya başladılar.

Son büyük ilhanlı Hükümdarı Ebû Said 1323’te Memlûklerle anlaşma imzâladi. Böylece Sûriye bölgesi için yapılan savaş sona erdi. Ancak ülkesi uzun süren savaş sonucunda yıpranmıştı. Ayrıca, onun vâris bırakmadan ölmesi, sonraki yıllarda devlet içinde taht kavgalarına yol açtı. Celâyirli ve Çobani emirler tarafından tahta çıkarılan uzun ömürlü olmayan hanların idâresi altında devlet hızla çökmeye başladı. Çok geçmeden İlhanlı İmparatorluğu parçalanarak yerini küçük bölgesel hânedânlar aldı (1353).

Bağdat taraflarında Celâyirliler Sülâlesi, Anadolu’da beylikler, Fars’ta Muzafferîler, Mâzenderân’da Sarbâdârlar gibi devletçikler kuruldu. Azerbaycan, Altınordu Devleti tarafından işgal edildi .Eski İlhanlı topraklarında bu devletçiklerin kavgaları, Timûr Han zamânına kadar devâm etti.

Uzun süren savaşlar ve iç karışıklıklara rağmen İlhanlı idaresi İran için refah dönemi oldu. Gazan Mahmud Han İslamiyeti kabul ettikten sonra İlhanlı topraklarında İslam hızla yayıldı ve Moğollar artık İslam’a faydalı olmaya başladılar. Devlet vesikalarında, resmi yazılarında Peygamber efendimiz ve Ehl-i Beytin isimlerine öncelik verilir. oldu. ”Allah’ın inayeti ile” manasına gelen Moğolca ”Tengrin Kuçundur” ibaresi konuldu.

Gazan Mahmud Han döneminde Alimler Himaye edildi ve yaptırılan pek çok medresede tıp, astronomi, kimya ilimleri ve el sanatları öğretildi. Tebriz civarında kurduğu Rasathanenin yanında fen ilimlerinin okutulması için birde medrese yaptırdı. Ayrıca Tebriz’de yaptırılan iki büyük medreseyle çevrili Büyük Cami oldukça kıymetli bir eserdi.

1307 yılında Olcaydu tarafından Sultaniye’de yeni bir başkent kuruldu ve sekiz minareli Cami inşa edildi. Ayrıca İlhanlı Devleti, Uzak-Doğu ve Hindistan’dan yapılan ticarette büyük rol oynadı.

KAYNAK: TÜRK VE İSLAM DEVLETLERİ(TÜRKİYE GAZETESİ YAYINLARI)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir