Karahanlılar Dönemi Edebi Eserler

Karahanlılar, 840-1212 Yılları arasında Türkistan ve Maveraünnehir’de hakimiyet kuran ilk müslüman Türk devletidir. Karahanlılar Devleti, 840 senesinde Uygur Devletinin Kırgızlar tarafından yıkılmasıyla, Orta Asya Bozkırlarında Bilge Kül Kadır Han tarafından kuruldu. Karahanlılarda devletin resmi dili Türkçe’ydi. Türk kültüründe önemli biri yeri olan Karahanlılar dönemi önemli edebi eserler yazılmıştır. 

Karahanlılar Dönemi Önemli Edebi Eserler :

YUSUF HAS HACİB – KUTADGU BİLİG

6645 beyitten oluşan bu eser 11. yüzyıl Karahanlı Uygur Türklerinden Yusuf Has Hacib tarafından yazılan bir eserdir. Türk-İslâm Edebiyatı’nın yazarı bilinen ilk yazılı örneği olarak kabul edilmektedir.

Yusuf Has Hacib bu eseri insana her iki dünyada saadete ermesi için takip edebilecek yolu göstermek için yazmıştır.

“Mutluluk Veren Bilgi” anlamına gelmektedir.

İdeal devlet yönetiminden bahseden eser hükümdara öğütler verir. Bu yüzden bir anlamda siyasetname özelliği gösterir.

Uygur alfabesi, Hakaniye lehçesiyle ile yazılan eser, Tabgaç (Uluğ Kara) Buğra Han’a sunulmuştur.

KAŞGARLI MAHMUT – DİVAN-I LÜGATİ’T TÜRK

Divan-ı Lugati’t-Türk, Orta Türkçe döneminde Kaşgarlı Mahmud tarafından Bağdat’ta 1072-1074 yılları arasında yazılan Türkçe-Arapça bir sözlüktür. 

İlk Türkçe ansiklopedik sözlüktür. Türkçenin Arapça kadar zengin bir dil olduğunu göstermek ve Türkçeyi Araplara öğretmek için yazılmıştır.

Eserin sonunda ilk Türk dünyası haritası vardır. Türk boyları ve coğrafyası ile Türklerin örf ve gelenekleri üzerine önemli bilgiler vardır.

Eser, Abbasî halifesi El-Muktedî Bi-Emrillah’ın oğlu Ebu’l-Kasım Abdullah’a sunulmuştur.

Divanı Lugati’t-Türk’ün tek yazma nüshası vardır. Bu nüsha Diyarbakırlı Ali Emirî Efendi tarafından 1917 yılında bir sahaftan satın alınmıştır.

Araplara Türkçe öğretmek amacıyla yazılmış olan eser, sadece sözlük değildir; sözcüklerin anlamının yanı sıra verilen örnek cümleler, dörtlükler ve dil bilgisi bilgileri ile dönemin kültürü, dil ve ağız özellikleri hakkında da bilgi edinmemizi sağlayan bir kaynak niteliğindedir.

HOCA AHMET YESEVİ – DİVAN-I HİKMET

Divan-ı Hikmet, 12. yüzyılda Ahmet Yesevi tarafından dörtlüklerle ve hece ölçüsüyle yazılmış dini, tasavvufi ve öğretici bir eserdir.

Eser Türk Tasavvuf Edebiyatı’nın ilk eseri, yazarı da ilk Türk mutasavvıfı olarak bilinir.

Dini ve ahlaki öğütler içermektedir. Kitapta Allah aşkı Peygamber sevgisi işlenmiştir.

Türkçenin Tarikat Dili olarak kabul edilmesi ve yayılmasını sağlamıştır.

Divan-ı Hikmet, Hoca Ahmet Yesevi’nin hikmetlerinin yani dini-tasavvufi şiirlerinin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. Bu eser, Ahmet Yesevi’nin tarikatında bulunan Şaban Durmuş tarafından Ahmet Yesevi’nin görüşlerini ve düşüncelerini kitap haline getirmesiyle oluşturulmuştur.

Dörtlük ve beyitle yazılmıştır. Ayrıca 144 hikmet ve 1 münacaat’tan oluşur.

EDİP AHMET YÜKNEKİ – ATABETÜ’L HAKAYIK

Eser, Ahmet Yükneki’nin, Karahanlı beylerinden Muhammed Dâd Sipehsalar’a hediye ettiği, hadis ve Arapça beyitlere dayanarak yazdığı şiirlerden oluşuyor.

Ahlaklı insan olmanın yollarını, ahlak ilkelerini açıklamış, çeşitli ahlakî öğütlerde bulunmuş, İslamî düşünce ve görüşlere yol gösterici olmuştur.

Uygur alfabesi ile yazılmıştır. Konusu din ve ahlaktır.

“Gerçeklerin Eşiği” anlamına gelir. Telmih yani hatırlatma sanatı kullanılmıştır.

Ahlakî değerleri anlatan eğitici ve öğretici bir eserdir. Aruz ölçüsüyle yazılmıştır.

Eser, Karahanlı hükümdarlarından Muhammed Dâd İspehsalar Bey’e sunulmuştur.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir