4. Mehmet Dönemi Önemli Gelişmeler

19. Osmanlı padişahı olan 4.Mehmet, 1642 yılında İstanbul Topkapı Sarayı’nda dünyaya geldi. Babası Sultan 1. İbrahim, annesi Turhan Sultandır. Babası tahttan indirilince 1648 yılında 7 yaşında Osmanlı’nın yeni hükümdar oldu. Ava düşkünlüğünden dolayı avcı lakabıyla anılmıştır. 

4. Mehmet Dönemi

4. Mehmet Dönemi ve Özellikleri

4. Mehmet tahtta ilk çıktığında çok küçük olduğu için devlet işlerine büyük annesi Kösem Sultan ve başka ocak ağları da fazlasıyla karışıyordu. Bu dönemde rüşvet karşılığında yetersiz kişiler iş başına getirildi. Annesi Turhan Sultan ve Kösem Sultan arasındaki anlaşmazlık sonucu saraydaki görevliler de ikiye ayrıldı.

İstanbul’da Sipahiler isyan etmiş, yeniçeriler karşı çıkınca isyan kanlı bir şekilde bastırıldı. Bu dönemde Girit Savaşı devam ediyordu. Kaptanıderya Voynuk Mehmet Paşa başarısız olunca görevden alındı. Yeniçeri ağası Kara Murat Ağa büyük vezir olarak atandı.

Anadolu’da eski bir sipahi olan Gürcü Nebi ayaklanması çıktı. Üzerine gönderilen kuvvetleri de yenilgiye uğratınca Kara Murat Paşa askerleriyle duruma müdahale etti ve isyanı bastırdı. Kara Murat Paşa, Kösem Sultan’ın ve diğer ağaların sözünü pek dinlemediği için Padişah ile arası açıldı. Kara Murat Paşa görevden ayrıldı. Yerine Melek Ahmet Paşa geçti. Ancak Ocak ağalarının baskısı iyice arttığı için ekonomi de oldukça bozuldu.

Askerin ulufesine yetecek para yoktu. Daha sonraki yılların geliri toplanmıştı. Ocak ağaları askerin sayısını daha çok gösterip paranın fazlasını kendileri alıyorlar, atamaları rüşvet karşılığında yaptırıyorlardı. Bununla da yetinmeyip piyasaya ayarı bozuk Akçe sürüyorlardı. Bu nedenle ayaklanan İstanbul esnafı toplanıp sıraya gittiler. Durumlarını padişaha anlattılar, yolsuzluk yapanları açıkladılar. Padişah. onları haklı buldu sonradan konan vergileri kaldırdı. Büyük vezir Melek Ahmet Paşayı görevden aldı. Yerine ise Siyavuş Paşayı atadı.

1651 yılında gelindiğinde Kösem Sultan ile IV. Mehmet’in annesi Turhan Sultanın arası iyice açıldı. Kösem Sultan. IV. Mehmet, hükümdarlıktan indirterek Turhan Sultandan kurtulmak istiyordu. Bunun için kendisinden yana olanlarla anlaştı. Fakat bunu gerçekleştirmek için yapılan hazırlık önceden öğrenildi. Turhan Sultanın adamları silahlanarak bir gece Kösem Sultanı öldürdüler.

Bu olaydan sonra ocak ağalarının devlet işlerine karışma etkisi azalmıştır. 1652 yılında ekonomiyi düzeltmesi için Tarhuncu Ahmet Paşa büyük vezirliğe getirildi. Tarhuncu Ahmet Paşa kimsenin işine karışmaması şartıyla görevi kabul etti. Düzgün bir devlet adamıydı. Yolsuzlukların önüne geçmeye çalıştı.

Gereksiz giderleri kıstı ve bütün görevliler için vergi koydu. Zeamet ve hasları devlet hazinesine bağladı. Devletin gelirini artırdı. IV, Mehmet’in isteğiyle gelir gideri gösteren bir defter düzenlendi. Burada hazine açığını ayrıntılarıyla gösterdi.

Çınar Olayı

Büyük vezirin bu çalışmaları devlet hazinesini yağmalamaya alışmış devlet adamlarının işine gelmediği için kendisine düşman oldular. Büyük veziri padişahın gözünden düşürterek öldürttüler. Ondan sonra gelen vezirler ekonomiyi iyice bozdular. Askerin bir bölümüne ayarı bozuk para verilmesi, bir bölümüne hiç verilmediği için İstanbul’da isyan çıktı. Padişah alay köşkü önünde isyancılarla görüştü. Verilen listedeki saray ağaları ve devlet adamları öldürüldü. Bunların cesetleri At meydanındaki çınar ağacına asıldı. Bu yüzden bu gelişmelere Çınar Olayı adı verildi.

Köprülü Mehmet Paşa Dönemi

1656 yılında Bozcaada ve Limni adası Venediklilerin eline geçti. İstanbul halkında panik havası oluşmuştu. Devletin düştüğü bu kötü durumdan çıkarması için uygun bir büyük vezir arayışına girildi. Turhan Sultan’ın tavsiyesiyle Köprülü Mehmet Paşa tam yetkiyle göreve getirildi.

Köprülü Mehmet Paşa, İstanbul’da güvenliği sağladı ve Anadolu’yu eşkiyadan temizledi. Maliyeyi düzeltti ve Venedik donanmasını yenerek Bozcaada ve Limni adasını geri aldı. Erdel’e sefer düzenledi, Eflak ve Boğdan’ın devlete bağlılığını sağladı. 4. Mehmet, bütün devlet işlerini Köprülü Mehmet Paşa’ya, o ölünce de yerine Fazıl Ahmet Paşayı büyük vezir yaptı. Kendisi ise eğlence ve av ile ilgilendi.

Fazıl Ahmet Paşa Dönemi

Köprülü Fazıl Ahmet Paşa, Avusturya’dan Uyvar Kalesini Venediklilerden de Girit’teki Kandiye Kalesini aldı. 24 yıl süren Girit savaşına son verdi. 4. Mehmet ile Fazıl Ahmet Paşa Lehistan seferine çıktı. 1672 Bucaş Antlaşması yaparak Edirne’ye geri döndü. Lehistan, antlaşma kurallarına uymayınca 1 yıl sonra yeniden savaş başladı. 1676’da savaş sona erdi.

Merzifonlu Kara Mustafa Paşa Dönemi

Fazıl Ahmet Paşa’nın ölümünden sonra büyük vezir olarak Köprülü ailesinin yetiştirdiği Merzifonlu Kara Mustafa paşayı atadı. Onunla birlikte, Rusların eline geçmiş olan Çehrin kalesini kurtarmak için sefere çıktı. Tuna’ya kadar ordu ile birlikte gidip Silistre’de kaldı, Merzifonlu Kara Mustafa Paşa, 1678 yılındaki kanlı çarpışmalardan sonra bu kaleyi geri aldı. Padişah da bundan sonra Edirne’ye döndü

Ruslarla 1681’de 21 yıl süreli bir saldırmazlık antlaşması yapıldı. IV. Mehmet döneminin en önemli olayı 1683 yılındaki 2. Viyana kuşatmasıdır. IV. Mehmet, ordu ile birlikte Belgrad’a kadar gitti. İkinci Viyana kuşatması, yenilgi ile sonuçlanınca İstanbul’a döndü. Orduya yeni bir düzen vermeye uğraşan Merzifonlu Kara Mustafa Paşayı idam ettirdi.

Devletin Durumu Karıştı

Kara İbrahim Paşayı büyük vezir atadı. Türklere karşı birlik olan Avusturyalılar, Lehler, Venedikliler ve öteki Hıristiyan devletler saldırıya geçtiler. Estergon ve Peşte kalelerinden sonra Budin de düşman eline geçti. Budin’in kurtarılmasına gönderilen Bekri Mustafa Paşa yenilgiye uğradı. Papalık, İspanya, Cenova, Floransa ve Malta deniz kuvvetlerinden yardım gören Venedikliler, Ayamavra’yı, Preveze’yi ve Mora‘yı ele geçirdiler. Orta Yunanistan’a doğru ilerleyerek Atina’yı aldılar. 4.Mehmet, devletin içine düştüğü bu tehlikeli durumla gereği gibi ilgilenmedi. Bu yüzden halkın padişaha güveni kalmadı. Süleyman Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu, Mohaç yakınlarında ağır bir yenilgiye uğradı. Ordunun düzeni bozuldu.

Yeniçeriler ve sipahiler, aylıklarının verilmediğini ileri sürerek ayaklandılar ve 4.Mehmet’ i padişahlıktan indirmeye karar verdiler. Cepheyi bırakarak İstanbul’a doğru yürümeye başladılar, IV. Mehmet ne yapacağını şaşırdı. Avcılıktan vazgeçtiğini ve tutumlu davranacağını ayaklananlara bildirdi. Fakat, ordunun Edirne’den İstanbul’a doğru ilerlemesi üzerine büyük vezir Siyavuş Paşaya bir hattı hümayun göndererek yerine oğlu Mustafa’nın hükümdar yapılmasını istedi. Ayaklananlar ise, IV. Mehmet’in padişahlıktan indirilmesini, yerine kardeşi Süleyman’ın geçirilmesini ileri sürdüler.

4.Mehmet ise yerine oğlu Mustafa’nın geçmesini istedi, ancak onun isteği yerine devletin ileri gelen adamları karar vermiş ve II. Süleyman’ın tahta çıkışı kararlaştırılmıştı. Oğulları ile birlikte sarayda sıkı bir göz hapsine tutulan IV. Mehmet, bir süre bekletildi. 1689 yılında Macar seferine çıkan II. Süleyman’ın ardından Edirne’ye getirildi ve diğer kardeşi II. Ahmet’in saltanatına şahit oldu. 1693 yılında bu çok sevdiği şehirde hayatını kaybetti, naaşı İstanbul’a getirtildi.

KAYNAK: GENEL BİLGİ ANSİKLOPEDİSİ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir