Tanzimat Fermanı – 1839

Tanzimat Fermanı, 1839 yılında Hariciye Nazırı Mustafa Reşit Paşa tarafından hazırlanmış ve padişah Abdülmecit tarafından ilan edilmiştir.

Mustafa Reşid Paşa, hem Hariciyye Nazırı hem de Osmanlı Devleti’nin Londra Sefiri idi. Mısır valisi Mehmet Ali Paşa, güçlü durumda olduğu için devletin ikiye bölünme ihtimali ortaya çıkmıştı. Bu durumu atlatmak için Avrupa’lı devletlerin yardımına ihtiyaç duyuluyordu.

Devletin, değişen Dünya şartları karşısında yeniden yapılanmaya ihtiyacı yanında Avrupa devletlerininde isteklerine uyacak düzenlemeler yapıldı. İstanbul’a gelen Mustafa Reşid Paşa, Tanzimat’ın hayati bir zaruret olduğunu genç padişaha gizli bir şekilde anlatmıştır.

Sadrazam Mustafa Reşid Paşa’nın hazırladığı ferman Padişah tarafından kabul edildi ve 3 Kasım 1839’da Gülhane’de ilan edildi. Bu yüzden Tanzimat Fermanına Gülhane-i Hatt-ı Hümayunu denilmektedir.

Tanzimat Fermanına göre; Müslüman ve Hıristiyan halkın can, mal ve namus güvenliği sağlanacaktır. Askerlik vatan hizmeti haline getirilecek, askere alma ve terhis işlemleri belirli kurallara göre yapılacaktır. Vergiler herkesin gelirine göre alınacaktır. Kanunlar herkese eşit uygulanacak ve mahkemeler açık olacak. Kimse yargılanmadan cezalandırılmayacak. Herkese mal, mülk, emlak edinme ve istediği gibi tasarruf hakkı sağlanacak. Rüşvet ve iltimas (adam kayırma) önlenecek. Müsadere Sistemi (mal varlığına el koyma uygulaması) kaldırılacak. İşkence ve angarya yasaklanacak.

Tanzimat Fermanı’nın Nedenleri

Osmanlı Devleti’nin parçalanmasını önlemek

Mısır Meselesi’nde kârlı çıkmak için Avrupa’nın desteğini almak

Avrupalı devletlerin azınlık haklarını öne sürerek Osmanlı Devleti’nin iç işlerine karışmasını önlemek

Fransız İhtilâli’nin yaydığı milliyetçilik akımının etkilerini azaltmak

Rusya’ya karşı İngiltere ve Fransa’nın desteğini kazanmak

Azınlıkların Osmanlı Devleti’ne bağlılığını artırmak

Tanzimat Fermanı’nın Özellikleri

Osmanlı Devleti’nde ilk kez hukuk üstünlüğü kabul edilmiştir. Tanzimat Fermanı, anayasal düzene (hukuk üstünlüğü esasına dayanan devlet anlayışı) geçişin ilk aşamasıdır.

Müslüman-Hıristiyan tüm halkın eşit olması amaçlanmıştır.

Ferman ile padişah yetkileri ilk kez “yasa ile” sınırlandırılmıştır.

Mülkiyet hakkı güvence altına alınmış, ilk kez vergi adaleti sağlanmıştır.

Askerlik bir vatan görevi hâline getirilmiştir.

Osmanlıcılık fikri Tanzimat Dönemi’nde bir devlet politikası olarak benimsenmiştir. Osmanlıcılık; Osmanlı Devleti’nde din, dil, ırk ayrımı yapılmaksızın, yerli – yabancı herkesin Osmanlı vatandaşı olarak kabul edilmesidir.

Tanzimat Fermanı, tüm bu getirdiği yeniliklere rağmen amacına ulaşamamış ve Avrupalı devletler Osmanlı’nın iç işlerine karışmaya devam etmişlerdir.

KAYNAK: OSMANLI TARİHİ (PROF. DR. MEHMET MAKSUTOĞLU)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir