Tarihte Harita Çizimleri ve Haritacılık Tarihi

Haritacılık Tarihi çok eski zamanlara dayanmaktadır. İlk basit harita diye adlandırabileceğimiz çizim, Çekya’nın Pavlov bölgesinde bulunmuştur. Tarihi eserin M.Ö. 25.000’li yıllardan günümüze ulaştığı düşünülmektedir. Konya Çatalhöyük’te, M.Ö. 6200’lerde yapılmış olan Çatalhöyük Kent Planı, tarih öncesi çağların en önemli haritalarından biridir.

İslam öncesinde İranlılar idari bakımdan dünyayı yedi ülkeye ayırmışlardı. Eşit büyüklükte ayrılmış 7 daireden 4. daire İran’ı merkez yapmış diğer 6’sı birbirine değecek şekilde onun etrafına yerleştirilmiş. Bu çizim tarzı müslüman haritacılar arasında çok fazla ilgi görmemiştir. Biruni’ye göre bu sistemin dünyanın gerçek düzeniyle hiçbir alakası yoktur.

İslam coğrafyacılarının benimsediği haritacılık, gerçekte birkaç asır etkisini devam ettiren Batlamyus geleneğidir. İslam aleminde bilinen ilk Dünya Haritası, Bağdat’Ta Halife Me’mun için çizilen es-Suretül’l-Me’müniyye’dir.

1072-1074 yılları arasında kaleme alınan Divanü Lugat-it Türk’ ün yazarı Kaşgarlı Mahmud, Türk boylarının dil bakımından taksimini gösteren bir Dünya haritası yapmış ve Balasagun şehirini merkeze koyup yedi nehir bölgesini Türk kabilelerinin yerleşim alanı olarak ayırmıştır.

Orta Çağ’da Haritacılık Gelişmeleri

Ortaçağ haritacıları Aden cennetini veya Mekke’yi merkeze alarak haritaları şekillendirirken, Mercator, denizcilerin işlerini kolaylaştıracak navigasyon görevi yapacak haritalar yapmak isterken sömürgeciler imparatorluklarının sınırlarını çizmek istediler.

Ortaçağ Avrupalı haritacılar 1300’lü yılların sonunda Afrika’nın da sadece Kuzey Afrika bölümlerini biliyorlardı. Bu nedenden dolayı çizdikleri haritada sadece Kuzey Afrika ve birde Afrika Boynuzu görülebilir.

Osmanlı döneminde çizilmiş bir çok deniz haritaları, askeri, dünya veya minyatür haritalar, Piri Reis ve Matrakçı Nasuh gibi haritacılar ve minyatürcüler ve harita gelenekleri bulunmaktadır. Orta Çağ’da Hint Okyanusu’nda dolaşan Arap gemicilerin deniz haritaları kullandıkları bilinmektedir. Marco Polo’ya göre araplar iyi haritalara sahiptirler.

Müslümanların 10. yy.’da daha çizdikleri haritalarda mateatik coğrafyaya göre haritalarını çizmeleri önemli bir göstergedir. 2. yy’da Roma imparatorluğunda haritacalar tam doğru bir dünya haritası çizmenin imkansız olduğunu biliyordu. Dünya küresel, harita ise düz idi. Düzlük meselesinden kurtulabilmek için portakalın soyulmuş şeklini çıkarmışlardır. Ancak bu yöntemde tatmin edici olmamıştır.

Modern Haritacılık Gelişmeleri

Johannes Stabius kalp şeklinde küre, Johann Heinrich Lambert (1772) konik projeksiyonuna göre çizdiği konik küre haritalandırmaları bulunmaktadır. Daha sonra bugün kullanılan haritaların çizimlerinde kullanılan projeksiyon Flemish Haritacı Gerardus Mercatur tarafından 1569’da icat edilmiştir. Sabit pusula yönü çizgilerinin düz çizgiler şeklinde gösterildiği Merkator projeksiyonunun bu kadar çok popüler olmasının temel sebebi navigasyonel kullanım kolaylığı olduğu söylenmektedir. Bu sistem haritada ülekelerin ölçülerini çok fazla etkilemiştir. Özellikle Güney Amerika olduğundan çok daha küçük gösterilmektedir. Örneğin; Merkator projeksiyonuna göre Kuzey Amerika Afrika’dan büyük veya en az onun kadar büyük gösterilmektedir.

Tarihçi ve Haritacı Dr. Arna Peters tarafından 1974 yılında Almanya’da bir basın toplantısı ile yeni bir projeksiyonu ilan etmiştir. Peters projeksiyonuna göre ise Afrika’nın içine Kuzey Amerika, Doğu Avrupa, Hindistan, Çin, Japonya, Fransa, İngiltere, Almanya, Hollanda, Belçika, Portekiz ve İsviçre de yer vardır. Gall Peters eşit projeksiyonu Afrika kıtasının kıtalar arasındaki en doğru kara kütlesi dağılımını vermektedir.

Haritacılık tarihi geçmişten bu yana çok gelişme gösterdi. Google dünyanın çeşit çeşit büyük haritalarını çizerken bu haritaları çizmesinin kurumsal bir amacı vardır. Bu amaç da küresel kapitalizmin ticari amaçları ve reklam gelirleridir. Google’ın yıllık 60 milyar dolarlık geliri de bunun göstergelerinden biridir. Hatta Güney Afrika Cumhuriyeti’nde kimi düzensiz yerleşim bölgeleri (township) Google maps‘de boş araziler olarak görülmektedir.

KAYNAK: COĞRAFYAMIZ KİTABI

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir