Timur İmparatorluğu Tarihi ve Özellikleri

Timur İmparatorluğu, 1369-1507 yılları arasında hüküm sürmüş ve Timur tarafından Çağatay Devleti’nin topraklarında kurulmuştur. Devletin Başkenti Semerkant’tır.

Timur, hükümdar ailesine üye olmadığı için ”Han” olmamış, Çağatay ailesinden bir kişiyi göstermelik olarak tahta çıkarmıştır. Kendisi ”Emir” unvanı kullanmıştır. Aslen Moğol Barulas kabilesinden olan Timur, Mâveraünnehir’de Çağataylar’dan bir kukla hanın yanında Türk halkı ve çevresini temsil ediyordu.

Timur, devletinin sınırlarını İtil (Volga)’den Hindistan’da Ganj nehrine, Tanrı dağlarından İzmir ve Şam’a kadar genişletti. Ancak büyük askerlik vasfı yanında şiddetli bir tabiata sahip olduğu için, tertiplediği seferlerde hükümdarlarını kendisine tabi kıldığı Delhi, Saray, Karaşar, Bağdat, Şam, Bursa şehirleri ve dolayları büyük tahribata uğradı.

1371 ve 1379 yıllarındaki iki seferi ile Harezm’i, 1389’a kadar 5 seferi ile Uyguristan’ı (Turfan, Karaşar), 1401’e kadar 4 seferi ile Irak ve Güney Anadolu’yu, 1391-1398 arasındaki 5 seferi ile Toktamış’ın Altunordu Hanlığı’nı, 1398-1399 seferleri ile Hindistan Delhi Sultanlığı’nı 1401-1402’de Suriye’yi sınırları içerisine aldı.

Timur İmparatorluğu, Altın Orda Devleti’ne son vererek bu bölgede Rusların güçlenmesine ortam hazırlamış, ayrıca 1402 yılındaki Ankara Savaşı’nda Osmanlı Devleti’ni mağlup ederek Osmanlı’da Fetret Devri’nin yaşanmasına neden olmuştur.

Timur İmparatorluğu’nda; Ülke toprakları hanedanın ortak malı sayılmıştır. Savaşlarda yararlılık gösteren kişilere ”Suyurgal” denilen topraklar verilmiştir.

İkta Sistemi uygulanmıştır. Hüseyin Baykara, Ali Şir Nevai, Ali Kuşçu gibi bilim adamları bu dönemde yaşamış, ayrıca Timur’un da torunu olan Uluğ Bey kendi adına Semerkant’ta kurduğu rasathanede Ali Kuşçu ile birlikte önemli çalışmalar yapmıştır.

Timur’un Ölümü ve Devleti’n Dağılış Süreci

Timur, Çin’e sefere giderken 1405 yılında yolda hastalanarak öldü. Timur öldükten sonra Yapılan bu taht mücadelelerini Timur’un oğlu Şahruh kazanmış ve devleti toparlayarak Timur tahtına çıkmıştır (1405–1447).

Şahruh, iktidarı süresince Orta ve Güney İran’a seferler düzenleyerek sınırlarını genişletmiştir. Ancak Şahruh’un ölümünden sonra da taht kavgaları tekrar başlamıştır. Şahruh’tan sonra yerine oğlu Uluğ Bey (1447–1449) geçmiştir.

Uluğ Bey döneminde Semerkant büyük bir kültür merkezi haline gelmiştir. Uluğ Bey zamanında bir taraftan Akkoyunlular ve Karakoyunlular ile bir taraftan ise Özbekler ile savaş halindeydiler. Doğuda ise Çağatay Moğollarının Timurlulara karşı baskıları da artmıştı. Uluğ Bey’den sonra Ebu Said iktidara geçerek durumu düzeltmeye çalışmışsa da başarılı olamamıştır. Timurlulardan sadece Hüseyin Baykara, Horasan ve Maveraünnehir’de tutunabilmiştir. Bu dönem daha çok sanat ve edebiyatın gelişme gösterdiği bir dönem olmuştur. Kendisi de büyük bir şair olan Hüseyin Baykara, Türkçe yazdığı şiirlerle ün yapmıştır. Hüseyin Baykara’nın ölümünden sonra Özbekler (Şeybaniler) Herat’a girerek Horasan’ı ele geçirerek 1507 yılında Timurluların saltanatına son vermişlerdir.

KAYNAK: TDV İSLAM ANSİKLOPEDİSİ

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir